Dziedziczenie długów - jak skutecznie się bronić?

[ATTACH=CONFIG]4429[/ATTACH]Dobra wiadomość dla wszystkich przyszłych spadkobierców: Ministerstwo Sprawiedliwości dostrzegło problem i chce takich zmian w prawie, które sprawią, że spadkobierca – przyjmując spadek – będzie odpowiadał za długi spadkodawcy tylko do wysokości odziedziczonego majątku. Dziedziczenie z dobrodziejstwem inwentarza, już w tej chwili obecne w polskim prawie będzie podstawową, domyślną formą dziedziczenia. Kiedy? Dokładnie nie wiadomo. Zaś stan prawny w tej chwili jest taki, że wielu spadkobierców popada w kłopoty, gdy okazuje się, że odziedziczyli przede wszystkim, albo nawet wyłącznie – długi. I to niemałe.

Najważniejsza zasada, o której powinien w tej chwili pamiętać każdy, kto dowiaduje się o spadku. Spadek można przyjąć wprost, albo w formule prawnej „z dobrodziejstwem inwentarza”. Ta pierwsza formuła jest w tej chwili domyślna, co jest dla spadkobierców niekorzystne. Każdy spadkobierca ma sześć miesięcy na to, by zawiadomić sąd, iż przyjmuje spadek z dobrodziejstwem inwentarza i przeprowadzić postępowanie spadkowe. Jeśli tego nie uczyni (choćby z własnej niewiedzy), przyjmuje się, że przyjął spadek wprost – to znaczy wziął na siebie również wszystkie długi spadkodawcy.

Spadek można również odrzucić, ale – uwaga – wtedy przechodzi on na nasze dzieci (czy też innych krewnych). Jeśli syn wie, że zmarły ojciec był utracjuszem, nie powinien odrzucać spadku, jeśli nie chce wpędzić w kłopoty swoich najbliższych: przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza pozwoli uporządkować kwestie długów: wierzyciele odzyskają tyle swoich pieniędzy, ile wart jest majątek, pozostawiony przez spadkodawcę.

Uwaga! Nie warto rezygnować z tej drogi przyjęcia spadku nawet jeśli wiemy, że wszelkie kredyty spadkodawca miał ubezpieczone. Ubezpieczyciele bardzo często korzystają z rozmaitych furtek w polisach, które mogą być podstawą odmowy wypłaty odszkodowania na rzecz banku (mimo, że składka ubezpieczeniowa była odprowadzana). Oczywiście, niekorzystną decyzję firmy ubezpieczeniowej można zaskarżać i się od niej odwoływać – ale ewentualna walka trwa nie miesiące, a lata, a jej wynik jest niepewny.

Co powinien robić spadkobierca, by skutecznie obronić się przed odziedziczeniem długów?

Przede wszystkim – nie czekać i nie siedzieć bezczynnie.

Zgodnie z przepisami, spadkobierca ma sześć miesięcy od daty dowiedzenia się o dziedziczeniu na reakcję: przyjęcie spadku (wprost lub z dobrodziejstwem inwentarza) lub jego dziedziczenie. Jeśli nie zareaguje – domyślnie przyjmuje spadek wprost.

Jak przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza? Jak się przeprowadza taką procedurę?

Aby przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza lub go odrzucić, trzeba złożyć w sądzie wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Sąd wyznacza termin sprawy spadkowej – musi się ona odbyć w terminie 6 miesięcy od dowiedzenia się o dziedziczeniu. Prawnicy radzą, by jeśli to możliwe, przyjmować jako „punkt zero” datę śmierci spadkodawcy, i od niej – dla własnego bezpieczeństwa – liczyć owe sześć miesięcy. Uwaga! Data złożenia wniosku ani ewentualne informacje o sposobie przyjęcia czy odrzucenia spadku zawarte we wniosku nie mają mocy prawnej. Taka moc prawną ma jedynie oświadczenie złożone w trakcie sprawy spadkowej. Lub – to wyjście dla tych, którzy wiedzą, że sprawa spadkowa może odbyć się po upływie sześciu miesięcy – oświadczenie złożone przed notariuszem. Koszty opłat sądowych i notarialnych są porównywalne (jest to kilkadziesiąt złotych), więc jeśli wiemy, że w trybie sądowym możemy nie zdążyć z dotrzymaniem terminu, zdecydowanie lepiej udać się do notariusza.

Jeśli spadkobierca decyduje się na odrzucenie spadku, powinien powiadomić o tym fakcie swoich spadkobierców – to na nich przejdzie bowiem spadek, wraz z ewentualnymi problemami.

Jeśli zdecydował się na przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, musi przygotować się na wizytę komornika (wyznaczonego przez sąd), który sporządzi spis inwentarza. Spis inwentarza może być przeprowadzony po upływie terminu sześciu miesięcy od dowiedzenia się o dziedziczeniu. W przypadku, gdy w sprawie spadku spadkobierca składał oświadczenie przed notariuszem, w tej chwili musi składać wniosek do sądu o sporządzenie spisu i czekać na wyznaczenie przez sąd komornika.

Komornik przychodzi – jeśli w skład spadku wchodzi nieruchomość, to do mieszkania zmarłego czy domu, a spadkobierca musi mu przedstawić wszystkie składniki majątku spadkodawcy (akty notarialne nieruchomości, ruchomości, pieniądze w gotówce i na rachunkach bankowych, papiery wartościowe, biżuterię, inne wartościowe przedmioty typu zbiory filatelistyczne, obrazy, antyki etc.). Jednocześnie trzeba wskazać komornikowi wszystkie znane zobowiązania zmarłego – kredyty, pożyczki od osób prywatnych, nieuregulowane rachunki czy podatki i składki na ZUS (jeśli zmarły prowadził działalność gospodarczą). Zdecydowanie nie wolno ukrywać żadnych zobowiązań. Ukrycie długu – nawet drobnego – może skutkować ostatecznie anulowaniem ograniczenia odpowiedzialności za długi.

Komornik wycenia składniki majątku spadkowego i oblicza jego wartość. Ustala też wysokość wszystkich długów zmarłego – ta procedura może potrwać nawet 3 miesięcy. Za swoją pracę komornik pobiera od spadkodawcy opłatę – kilkaset złotych.

Ważne! Aby zabezpieczyć się przed roszczeniami wierzycieli, którzy mogą zacząć próbować odzyskać pieniądze przed zakończeniem przez komornika prac nad spisem inwentarza, trzeba uzyskać orzeczenie sądu lub akt notarialny o tym, że przyjęliśmy spadek z dobrodziejstwem inwentarza (notariusz taki akt wydaje po przyjęciu oświadczenia, do sądu trzeba wystąpić z wnioskiem).

Gdy komornik zakończy pracę, trzeba złożyć do sądu wniosek o wydanie kopii protokołu spisu inwentarza oraz korespondencji komornika z wierzycielami zawierająca informacje o zadłużeniu zmarłego (te dokumenty komornik przekazuje do sądu). Mając komplet tych dokumentów i znając wartość masy spadkowej (jeśli długi przewyższają wartość majątku masa spadkowa jest wyceniona na zero) spadkobierca ma jasność, ile ewentualnie musi zapłacić wierzycielom. Zobowiązania może oczywiście regulować z własnego majątku.